Autor Sindikat medija
Medijska scena u Crnoj Gori tokom devedesetih godina prošlog vijeka bila je oštro podijeljena između moćne državne propagandne mašinerije, koja je podržavala ratnu politiku, i malobrojnih, ali izuzetno hrabrih nezavisnih i antiratnih medija.
Nakon „Antibirokratske revolucije“ (1989), predstavnici vladajuće garniture u Crnoj Gori u potpunosti su uskladili rad ključnih državnih glasila sa zvaničnim Beogradom. Glavnu ulogu u ratnoj propagandi imali su Televizija “Titograd” (kasnije RTCG), dnevni list “Pobjeda” i „Nikšićke novine“.
Državni mediji i kreiranje „Rata za mir“
Državni mediji su tokom 1991. koristili ovu krilaticu kako bi opravdali učešće crnogorskih rezervista i JNA u napadu na Hrvatsku i opsadu Dubrovnika. Pobjeda je kasnije objavila i istoimenu feljton-trilogiju.
Tokom devedesetih godina širili ratnohuškačku propagandu, nacionalnu mržnju i dezinformacije. Tada su se u mediji u svojim izvještajima isticali da “30 hiljada ustaša nastupa iz pravca Dubrovnika da zauzme Boku” i “da smo napadnuti i da se moramo braniti”.
Ovakvim izještavanjem vještački je stvarana panika i motivacija za mobilizaciju.
Neki od naaslovi koji su tjerali na mobilizaciju bili su:
„Iz Nikšića nove kolone dobrovoljaca“, „Milo Đukanović: Dobićemo nametnuti rat“, „Na silu silom“, „Katastrofa „šarene vojske“, „Kako se brani Crna Gora“, „Ustaše bježe, pale i pljačkaju“, „Sve je na nišanu“, „Ustaše silovale djevojčicu“
Dehumanizacija neistomišljenika
Svaki otpor ratu, kritika mobilizacije ili zalaganje za nezavisnu Crnu Goru u državnim izvještajima su etiketirani kao „izdaja“, „ustaštvo“ ili „rad za strane obavještajne službe“.
Uprkos cenzuri, prijetnjama, ekonomskim blokadama i fizičkim napadima, u Crnoj Gori se razvio jedan od najvitalnijih alternativnih medijskih prostora u regionu.
Nedeljnik “Monitor” – sistematski je dekonstruisao ratnu propagandu, pisao o zločinima deportacije i logora Morinj. Bio je platforma intelektualnog otpora.
„Liberal“ i „Krug“ – glasila koja su blisko sarađivala sa antiratnim pokretom i Liberalnim savezom Crne Gore i otvoreno pisala protiv napada na Dubrovnik i učešću Crne Gore u ratovima u Hrvatskoj i BiH.
Radio Antena M – prepoznatljiva po antiratnom stavu i profesionalnom izvještavanju.
A šta danas o medijskom izvještavanju 90-ih misle građani ?
Istraživanje o stavovima građana/ki Crne Gore pod nazivom “Devedesete – suočavanje ili poricanje?” koje je sproveo 2025. godine Centar za građansko obrazovanje CGO ukazao da veći dio građana/ki izražava skepticizam u pogledu objektivnosti medijskog izvještavanja o ratnim zločinima iz 90-ih godina. 23,9% ispitanika smatra da medijski izvještaji nijesu zasnovani na činjenicama. Svega 15,2% ispitanika vjeruje da mediji izvještavaju na osnovu činjenica. Najveći dio – 34,2% građana zauzima neutralan stav, ocjenjujući da informacije sadrže tek djelimično tačne podatke. Ostatak od 26,7% nema jasan stav ili odbija da odgovori na ovo
Ovi podaci potvrđuju da je povjerenje u medije izuzetno nisko. Skoro četvrtina ispitanih direktno negira tačnost izvještaja što ukazuje na ozbiljnu krizu kredibiliteta koju mediji imaju kada je riječ o osjetljivim temama iz prošlosti.
Visok procenat neodlučnih, koji nemaju stav ili odbijaju da odgovore, ukazuje na nedostatak znanja i informacija o temi, ali i na gubitak povjerenja ne samo u medije već i u institucije.
Niko od urednika i novinara crnogorskih državnih medija iz prve polovine devedesetih nije odgovarao za ratnohuškačku propagandu i širenje etničke mržnje, a društvo se i dalje suočava sa posljedicama tog perioda. Političko nasljeđe tog perioda takođe opterećuje javni prostor.
