Autor SafeJournalists mreža izražava ozbiljnu zabrinutost zbog eskalacije nasilja i ometanja novinara i novinarki koji izvještavaju o studentskim protestima u Albaniji od 13. oktobra 2026. godine. Tokom prvih pet dana dokumentovano je najmanje 17 incidenata u kojima su učestvovali policijski službenici i demonstranti. Učestalo ometanje novinara i novinarki koji dokumentuju postupanje policije izaziva ozbiljnu zabrinutost u pogledu načina na koji policija vrši svoja ovlašćenja, operativnog nadzora i odgovornosti.
Mreža je posebno zabrinuta zbog ometanja novinara i novinarki koji dokumentuju policijske akcije. Prema dostupnim informacijama, jednog novinara pretuklo je više policijskih službenika dok je snimao upotrebu sile nad studentom, uprkos tome što se predstavio kao novinar. Druge jasno prepoznatljive novinarske ekipe bile su izložene odgurivanju, prijetnjama privođenjem, spriječavanju snimanja ili policijskim mjerama za kontrolu okupljenih. Dana 17. oktobra, novinare i novinarke koji su pokušali da postave pitanja generalnom direktoru državne policije, prema navodima, fizički su ometale neidentifikovane maskirane osobe u njegovom prisustvu, a da on nije intervenisao.
Uprkos upozorenju SafeJournalists mreže i zajedničkom otvorenom pismu koje su 14. oktobra uputile evropske, regionalne i albanske organizacije za slobodu medija i organizacije civilnog društva, usljedili su novi incidenti. Ova eskalacija dodatno pojačava pritisak kojem su novinari/ke, civilno društvo i drugi akteri koji nadziru rad javnih institucija izloženi tokom protekla četiri mjeseca građanske mobilizacije u Albaniji, uz ozbiljne posljedice po nezavisno izveštavanje i prostor za građansko djelovanje.
Pozdravljamo činjenicu da je Agencija za policijski nadzor (AMP) započela ispitivanje navoda o nezakonitom postupanju policije i da je, prema dostupnim informacijama, sedam policijskih službenika suspendovano. Međutim, i dalje nije jasno da li se ove mjere odnose na incidente u kojima su učestvovali novinari i novinarke, niti koje se mjere preduzimaju kako bi se spriječila dalja kršenja njihovih prava.
Ključno pitanje nije samo postupanje pojedinačnih policijskih službenika, već i to da li su rukovodstvo policije i nadzorne institucije spremni i sposobni da zaustave ponovljena kršenja prava, obezbijede primjenu postojećih Smjernica za bezbjednost novinara i novinarki, usvojenih u maju 2025. godine, i omoguće novinarima i novinarkama da dokumentuju postupanje organa javne vlasti bez ometanja i straha.
Podjednako smo zabrinuti zbog političke retorike koja može da doprinese delegitimizaciji nezavisnog izvještavanja i podstakne neprijateljstvo prema novinarima i novinarkama i drugim akterima koji nadziru rad javnih institucija. Tokom nemira, premijer je događaje pripisao „stranim rukama“ i „plaćenoj“ grupi, a 18. oktobra kritikovao je televizijsko izvještavanje u kojem su policijski službenici prikazani kao počinioci nasilja. Takva retorika može da diskredituje novinarsko preispitivanje navoda o policijskim zloupotrebama. Svi politički akteri moraju da se uzdrže od stigmatizacije novinara, civilnog društva i mirnih demonstranata i da poštuju njihove osnovne slobode.
Novinari i novinarke su takođe bili izloženi napadima demonstranata, pri čemu je oštećena i njihova oprema, dok su dvije novinarke pogođene kamenicama u glavu tokom sukoba, bez naznaka da su bile namjerno targetirane. SafeJournalists mreža osuđuje svaki oblik nasilja i poziva na poštovanje osnovnog prava na mirno okupljanje. Policija mora da zaštiti novinare i novinarke od napada drugih lica, istovremeno obezbjeđujući da njena upotreba sile bude zakonita, neophodna i proporcionalna.
Pozivamo albanske vlasti da preduzmu hitne, koordinisane i delotvorne mjere kako bi garantovale bezbjednost novinara i novinarki i njihovo pravo da slobodno izvještavaju, uključujući i dokumentovanje policijskih akcija. Svi prijavljeni slučajevi nasilja, zastrašivanja i ometanja moraju biti brzo i nezavisno istraženi, uz očuvanje dokaza, utvrđivanje odgovornosti i sankcionisanje odgovornih. Djelotvoran institucionalni nadzor, uključujući parlamentarnu kontrolu, mora da se pozabavi propustima u rukovođenju i nadzoru nad radom policije, obezbijedi transparentnost i spriječi dalja kršenja prava.
Pozivamo evropske i međunarodne partnere, uključujući Evropsku uniju, Evropski parlament, Savjet Evrope, OEBS i diplomatske misije, da uspostave dijalog sa novinarima, medijskim organizacijama i civilnim društvom i izvrše pritisak na albanske vlasti kako bi se obezbijedili odgovornost i djelotvorna zaštita novinara i novinarki.
SafeJournalists mreža izražava solidarnost sa svim pogođenim novinarima i medijskim radnicima i nastaviće da prati situaciju i reakcije nadležnih institucija.
Priština – Skoplje – Sarajevo – Zagreb – Beograd – Podgorica – Tirana, 18. oktobar 2026. godine
Hrvatsko novinarsko društvo
Nezavisno udruženje novinara Srbije
Sindikat medija Crne Gore
Udruženje novinara Albanije
Udruženje BH novinari
Udruženje novinara Kosova
Udruženje novinara Makedonije
