Autor Sindikat medija
Mreža SafeJournalists izražava zabrinutost zbog sve veće prekogranične koncentracije moći u oblasti medija, distribucije i telekomunikacija na Zapadnom Balkanu. Širenje Telekoma Srbija, kompanije u većinskom državnom vlasništvu, i njegove medijske mreže u nekoliko zemalja regiona, zajedno sa prodajom Adria News Networka (ANN), otvara ozbiljna pitanja u vezi sa medijskim pluralizmom, uređivačkom nezavisnošću i pravom građana na pristup raznovrsnim i nezavisnim izvorima informacija.
Telekom Srbija poslednjih godina širi svoje prisustvo izvan Srbije kroz telekomunikacione usluge, distribuciju, proizvodnju sadržaja i medijske brendove, a Sjeverna Makedonija nije izuzetak.
Istovremeno, prodaja Adria News Networka predstavlja pitanje od regionalnog i evropskog značaja. ANN okuplja neke od najistaknutijih informativnih medija u regionu, uključujući N1, Novu, Danas i Radar, sa redakcijama i publikom u više zemalja. Promjena kontrole nad takvom mrežom zato ne bi smjela da se procjenjuje isključivo kao poslovna transakcija, već i u odnosu na njen mogući uticaj na medijski pluralizam i uređivačku nezavisnost.
Potrebu za potpunom transparentnošću dodatno naglašavaju ranije objavljene informacije o finansiranju Alpac Capitalove akvizicije Euronewsa, uključujući kapital povezan sa mađarskom državom. Ove informacije same po sebi ne predstavljaju neposredan dokaz političke kontrole nad ANN-om, ali pružaju dovoljno osnova da nadležni organi obezbijede potpunu transparentnost izvora finansiranja, krajnjeg stvarnog vlasništva i svih mogućih sukoba interesa.
Evropski akt o slobodi medija (EMFA) uspostavlja relevantne standarde za takve procese. Član 2 štiti pravo građana na pristup mnoštvu uređivački nezavisnih medijskih sadržaja, dok član 6 zahtijeva transparentnost neposrednog i posrednog vlasništva nad medijima i zaštitne mjere za očuvanje uređivačke nezavisnosti.
Posebno su značajne odredbe EMFA koje zahtevaju da koncentracije u medijskom sektoru, koje bi mogle znatno da utiču na medijski pluralizam i uređivačku nezavisnost, budu podvrgnute posebnoj procjeni. Takve procjene trebalo bi da uzmu u obzir njihov uticaj na formiranje javnog mnjenja i raznovrsnost medijske ponude, veze sa drugim medijskim i nemedijskim interesima, kao i postojanje djelotvornih zaštitnih mehanizama za uređivačku nezavisnost.
„Pozivamo evropske institucije da postupaju sa posebnom pažnjom i pomno prate ova dešavanja. Koncentracija medijske, distributivne i ekonomske moći preko državnih granica veoma lako može uticati na uređivačku nezavisnost i sposobnost novinara da slobodno obavljaju svoj posao. Ovo nije pitanje koje se tiče samo jedne kompanije ili jedne zemlje. Takvi procesi mogu imati ozbiljne prekogranične posljedice, uključujući i države članice Evropske unije, i zato predstavljaju širu prijetnju medijskom pluralizmu i slobodi izražavanja na evropskom nivou. Stoga očekujemo da Evropska komisija, Evropski odbor za medijske usluge i druge nadležne evropske institucije upotrebe mehanizme koji su im na raspolaganju i blagovremeno reaguju ukoliko se pojave rizici po uređivačku nezavisnost“, izjavila je Maja Sever, predsjednica Evropske federacije novinara.
Mreža SafeJournalists poziva nacionalna regulatorna tijela za medije, tijela nadležna za zaštitu konkurencije, Evropski odbor za medijske usluge i Evropsku komisiju da pažljivo procjene relevantne prekogranične promjene vlasništva i transakcije, posvećujući posebnu pažnju njihovom uticaju na medijski pluralizam i uređivačku nezavisnost.
Sam formalni broj medijskih brendova ne garantuje pluralizam. Istinski medijski pluralizam postoji samo kada građani imaju stvarni izbor između nezavisnih uređivačkih glasova i kada novinari mogu da rade bez političkih, vlasničkih i ekonomskih pritisaka.
Priština – Skoplje – Sarajevo – Zagreb – Beograd – Podgorica – Tirana, 9. septembar 2026.
Hrvatsko novinarsko društvo
Nezavisno udruženje novinara Srbije
Sindikat medija Crne Gore
Udruženje novinara Albanije
Udruženje novinara Kosova
Udruženje novinara Makedonije
Udruženje BH novinari
